Dosha
दोष · Doṣa (Devanagari)
Dosha (Sanskritçe दोष, doṣa — "bozan şey", "kusur", "dengesizliğe yatkınlık"), Ayurveda'nın temel düzenleyici ilkesidir (#19).
Tridosha. Üç dosha (Tridosha, त्रिदोष) organizmanın tüm fizyolojik ve psikolojik süreçlerini yönetir.
Üç Dosha
- Vata (वात, vāta) — Hava ve Eterden oluşur. Hareketi yönetir: nefes alma, dolaşım, sinir impulsları, peristaltizm. Nitelikleri: kuru, hafif, soğuk, hareketli.
- Pitta (पित्त, pitta) — Ateş ve Sudan oluşur. Dönüşümü yönetir: sindirim, metabolizma, görme, zekâ. Nitelikleri: sıcak, keskin, sıvı, yağlı.
- Kapha (कफ, kapha) — Su ve Topraktan oluşur. Yapıyı yönetir: dokular, eklemler, bağışıklık, hafıza. Nitelikleri: ağır, yavaş, soğuk, nemli.
Prakriti ve Vikriti
Doğuştan gelen ve mevcut olan. Doshaların doğuştan gelen oranına Prakriti (प्रकृति) denir; mevcut orana ise Vikriti (विकृति). Ayurvedik tedavinin amacı doshaların dengesini yeniden sağlamaktır.
Tedavinin Temel İlkesi
Benzer benzeri artırır, zıtlar dengeler. "Benzer benzeri artırır, zıtlar dengeler" (samanya-vishesha-siddhanta). Fazla ısınız varsa (Pitta) serinletici niteliklere ihtiyacınız vardır; fazla soğuk ve kuruluk varsa (Vata) — ısıtıcı ve besleyici olanlara.
"Dosha" Kelimesinin Kökeni
İlke olarak "kusur". "Dosha" kelimesi tam anlamıyla "kusur" anlamına gelir ve her biyolojik ilkenin içinde bir düzensizliğe yatkınlık taşıdığını ve bilinçli bir düzenleme gerektirdiğini vurgular. Bu bir "sağlıklı norm" değil, dengelenmesi gereken "bozulma potansiyelidir".
Terim Bilgisi
Küme Hint
Yazı Devanagari