Prakriti
प्रकृति · Prakriti (Devanagari)
Prakriti (Sanskritçe प्रकृति, prakṛti — "ilksel doğa", "ilk madde"), Ayurveda tıbbında (#19) kişinin doğuştan gelen anayasasıdır.
Sabitlik. Doğum anındaki üç dosha (त्रिदोष) oranına göre belirlenir ve yaşam boyunca değişmez. Ayurveda'nın "genetik pasaportu"dur.
Üç Dosha ve Nitelikleri
Ayurveda, kombinasyonları beden ve karakter çeşitliliğinin tamamını yaratan üç temel biyoenerjiyi tanımlar:
- Vata (वात, vāta) — hava + eter. Hareket, yaratıcılık, değişkenlik.
- Pitta (पित्त, pitta) — ateş + su. Dönüşüm, zeka, güdü.
- Kapha (कफ, kapha) — su + toprak. Denge, dayanıklılık, bağlılık.
Prakriti'nin Yedi Türü
Prakriti'nin 7 ana türü vardır:
- Üç "saf" tür (ekadosha) — tek baskın dosha
- Üç "ikili" tür (dvidosha) — iki baskın dosha
- Bir "üçlü" tür (samadosha) — üç doshanın dengesi; nadirdir
Pratik Önemi
Tanının ilk adımı. Prakriti'nin belirlenmesi, Ayurvedik tanının ilk adımıdır (#19): beslenme, yaşam tarzı ve tedaviye ilişkin tüm öneriler bireysel anayasaya göre şekillendirilir.
Prakriti ve Vikriti. Prakriti'den sapma Vikriti (विकृति) olarak adlandırılır — mevcut dengesiz durum. Prakriti doğuştan ne olduğunuzdur, Vikriti ise şu an ne hale geldiğinizdir. Ayurvedik tedavinin amacı Vikriti'yi Prakriti'ye geri döndürmektir.
Terim Bilgisi
Küme Hint
Yazı Devanagari